Сатып алған монетаны қайда сақтайсыз

Сатып алған монета биржада қалсын ба, әлде өз әмияныңызға көшесіз бе? Шекара мынау: бұл ақша жоғалса алдағы үш айдағы тұрмысыңызға әсер ететін болса — биржадан алып кетіңіз; әсер етпейтін болса — әзірге қалдырып, үйреніп алыңыз. Қалған барлық ұран — «кілт сізде болмаса, монета сіздікі емес» дегенді қоса — дұрыс, бірақ олар қашан әрекет ету керегін айтпайды. Бұл сөйлем айтады.

Сомамен өлшеудің себебі бар: өзіңіз сақтау деген жаңа бір жоғалту тәсілін қосады, өзіңіз жоғалтасыз. Қалпына келтіру сөздерінің не екенін білмей тұрып аппараттық әмиян сатып алған адам, биржада қалдырғаннан гөрі тезірек нөлге жетеді.

Биржада қалдыру: қате таңдау емес, бірақ нені мойныңызға алғаныңызды біліңіз

Мәміле өткен сәтте шотта пайда болған сан — «бұл платформа сізге сонша биткоин қарыз» дегені. Кілт платформада, ал монетаның өзі оның үлкен әмиянының ішінде араласып тұр.

Бұл құрылымның нақты пайдасы бар: құпиясөзді ұмытсаңыз қалпына келтіресіз, ұрлық болса шағымданатын жер бар, сатқыңыз келсе бір секундта сатасыз, жаңа ештеңе үйренудің қажеті жоқ. Әлі үйреніп жүрген, сомасы да үлкен емес адам үшін бұлар нағыз артықшылық.

Ал көтеретініңіз — платформаның өз тәуекелі, ол үш түрлі, әрі табиғаты бөлек:

• Платформа жабылды не бұзып кірілді. Тарихта болған, әрі тек ұсақ платформаларда емес. Резерв туралы жариялама біраз сенім береді, бірақ ол белгілі бір сәттегі активті көрсетеді, міндеттеменің толық құрылымын емес.
• Шотыңыз шектелді. Тәуекел бақылауы іске қосылды, ел ережесі өзгерді, қаражат көзіне сұрақ туды — қайсысы болса да бір мезгіл өз ақшаңызды қозғай алмайсыз.
• Шот ұрланды. Бұған көбіне мына екеуі себеп болады: құпиясөзді басқа сайтта қайталау немесе фишингке түсу.

Үшіншісі толығымен сіздің қолыңызда. Сондықтан монетаны биржада қалдыратын болсаңыз, екі сатылы растау, фишингке қарсы код және шығару мекенжайларының ақ тізімі — таңдау емес, міндет. Осы үшеуін толық қоссаңыз, қалатыны алғашқы екі тәуекел ғана.

Бағдарламалық әмиян: кілт сізге өтеді, тәуекел түрін ауыстырады

Телефондағы не компьютердегі әмиян: жеке кілт сіздің құрылғыңызда сақталады. Платформа сізді бұғаттай алмайды, жабылса да әсер етпейді.

Орнына басқа тәуекелдер тобы келеді: құрылғыны жоғалту не бүлдіру, зиянды бағдарлама және көшірмені жоғалтып алу. Қалпына келтіретін қолдау қызметі жоқ, себебі ол кілт ешкімде жоқ.

Бұл тәсіл орташа сомаға әрі кейде қозғайтын қаражатқа қолайлы. Таңдағанда тек екі нәрсеге қараңыз: бағдарламаның бастапқы коды ашық па және оны жеткілікті ұзақ уақыт жеткілікті көп адам қолданып жүр ме. Естімеген әмиянды жүктемеңіз, әсіресе іздеу жарнамасы арқылы — жалған әмиян қосымшалары жетілген сала.

Аппараттық әмиян: қай сомадан бастап мәні бар, әрі неден қорғамайды

Жеке кішкентай құрылғы: кілт сонда жасалып, сонда қалады. Аударым жасағанда мәміле деректері құрылғыға кіреді, ішінде қол қойылады, нәтижесі сыртқа шығады. Компьютеріңіз вирус жұқтырса да кілт құрылғыдан шықпаған болады.

Қашан алған жөн? Позицияңыз құрылғының бағасынан ондаған есе асып кеткенде, әрі оны ұзақ қозғамайтын болсаңыз. Бірнеше мың теңгелік позицияға құрылғы сатып алу — үлесі қисынсыз; ал апта сайын қозғайтын болсаңыз, әурешілігі сізді ақыры оны қолданбауға әкеледі.

Ол неден қорғамайтынын да айту керек, өйткені бұл жағы жарнамада айтылмайды:

• Алданудан қорғамайды. Алаяқтың мекенжайына аударуға сіз өзіңіз құрылғыда қол қойсаңыз, ол мінсіз орындайды. Құрылғы кілтті қорғайды, сіздің шешіміңізді емес.
• Қалпына келтіру сөздері сыртқа кетуінен қорғамайды. Ол сөздерді бұлттағы галереяға суретке түсіріп салсаңыз, құрылғының пайдасы жоқ.
• Бұзылған құрылғыдан қорғамайды. Тек ресми не ресми өкілден алыңыз: қолданылған, ашылған, әсіресе «қалпына келтіру сөздері дайын қойылған» құрылғыны алмаңыз. Дайын сөздері бар құрылғы — ақшаңызды алуға келген құрылғы.

Нағыз шекара — қалпына келтіру сөздерінде

Бағдарламалық болсын, аппараттық болсын, әмиянды алғаш баптағанда сізге бір топ сөз беріледі (әдетте он екі не жиырма төрт ағылшын сөзі). Сол сөздер — сіздің ақшаңыз. Құрылғы бұзылса да, телефон жоғалса да, компания жабылса да — сол сөздермен кез келген үйлесімді әмиянда бәрін қалпына келтіресіз. Керісінше де солай: оны басқа біреу алса, сол да қалпына келтіреді.

Демек өзіңіз сақтауға дайын-дайын емесіңізді шешетін нәрсе: қай құрылғыға шамаңыз жететіні емес, сол сөздерді ұзақ уақыт сақтай алатын тәртібіңіздің бар-жоғы. Ең төменгі талаптар:

• Қағазға жазыңыз не металлға қашаңыз. Суретке түсірмеңіз, теріп жазбаңыз, бұлтқа салмаңыз, өзіңізге жібермеңіз.
• Екі бөлек физикалық орында сақтаңыз — бір өрт не бір көшу бәрін жоқ қылмасын.
• Құпиясөз менеджеріне салмаңыз. Ол — құпиясөзден қымбат нәрсені құпиясөзбен қорғау.
• Кім қандай себеппен сол сөздерді сұраса да — алаяқтық. Ерекшелігі жоқ. Қолдау қызметі сұрамайды, ресми өкіл сұрамайды, «әмияныңызды қалпына келтіріп беремін» деген маман одан бетер сұрамайды.

Осы жерге келгенде «қиын екен» деп ойласаңыз, ол — шыншыл белгі: әзірге өзіңіз сақтауға ерте. Ұят ештеңе жоқ. Монетаны биржада қалдырып, қорғаныс баптауын толық жасаңыз, дайын болғанда көшіресіз.

Өзіңіз сақтаудың да құны бар

Бұл тақырыпта қауіпсіздікпен қатар шығынды да салыстырған жөн. Шығын бар, әрі шағын позицияға үлесі аз емес.

Біріншіден, кіргізудің желі ақысы. Биржадан әмиянға көшіру бір рет төлетеді; кейін сатқыңыз келсе, биржаға қайтару тағы бір рет төлетеді. Бұл тұрақты сома, позицияға қарай өспейді — қабаттар мақаласында есептеп көрсеттік.

Екіншіден, құрылғының өзі. Аппараттық әмиян сатып алынады, әрі қолданылғанын алуға болмайды.

Үшіншіден, зейін. Көшірме қайда екенін есте ұстау, оны анда-санда тексеріп тұру, көшкенде бірге алу, телефон ауыстырғанда қалпына келтіруді білу. Қиын емес, бірақ бұл ұзақ мерзімді жауапкершілік болып қалады.

Үшеуін қосқанда сол баяғы қорытынды шығады: сома аз кезде биржада қалдырып, қорғанысты толық жасаған — шығын жағынан да, тәуекел жағынан да орынды таңдау. Өзіңіз сақтау — белгілі бір сомадан кейін ғана тиімді болатын таңдау. Оны «жоғары деңгей» деп қарамаңыз.

Биткоинді биржадан өз әмиянға қалай көшіру керек

Шешім қабылданған соң, көшетін күні мына ретпен жүріңіз. Жиырма минут артық кетеді, ал орны толмайтын қателіктен сақтайды.

1. Алдымен жаңа әмиянды баптап, бір рет қалпына келтіріп көріңіз. Әмиянды жасаңыз, сөздерді жазып алыңыз, содан кейін әмиянды өшіріп, сол сөздермен қайта қалпына келтіріңіз. Бұл көшірмеңіздің шынымен жұмыс істейтінін тексереді: жазып алдым деп ойлағанның өзінде бір сөз қалып қоюы мүмкін.
2. Мекенжайды әмиянның «қабылдау» бетінен көшіріңіз. Қолмен термеңіз, скриншоттан оқымаңыз. Көшірген соң бір жерге қойып, басы мен соңын көзбен тексеріңіз.
3. Алдымен өте аз сома жіберіңіз. Мүлдем қимайтындай аз. Ол әмиянда шынымен пайда болғанша келесі қадамға өтпеңіз.
4. Содан кейін әмияннан биржаға аз сома қайтарыңыз. Бұл қадамды аттап кетпеңіз, ол басқа нәрсені тексереді: сіз бұл әмияннан аударым жібере аласыз ба. Тек қабылдауды үйрену — жартысын ғана үйрену.
5. Екеуі сәтті өткенде ғана үлкен соманы көшіріңіз. Сома өте үлкен болса, оны екі-үш ретке бөлуге болады.

Осы жолдағы ең қауіпті тұс — екінші қадамнан кейінгі «желіні таңдау»: шығару бетіндегі ашылмалы тізімнен қате нұсқаны таңдасаңыз, монета мүлдем басқа жолға кетеді. Соған арналған бөлек мақала бар, басар алдында бір оқып шығыңыз.

Сақтау алдындағы тексеру тізімі

Қай тәсілді таңдасаңыз да, мыналар орындалған болсын:

• Екі сатылы растау қосулы, ал сақтық кодтары қағазда — сол телефонның ішінде емес.
• Биржаның мекенжайы бетбелгіде, енді іздеу нәтижесінен кірмейсіз.
• Өзіңіз сақтайтын болсаңыз: сөздер физикалық түрде жазылған, екі бөлек жерде, әрі сіз солармен бір рет қалпына келтіріп көрдіңіз (қалпына келтіріп көрмеген көшірме — көшірме емес).
• Аз сомамен «шығару — қайтару» жолын бір рет өтіп шықтыңыз.
• Және ең соңғысы: мұның бәрі монетаны жоғалтудан қорғайды, бағаның құлауынан қорғамайды. Ол — мүлдем басқа мәселе.

Соңында сирек айтылатын, бірақ ойлануға тұрарлық бір нәрсе: ертең сізбен бірдеңе болса, үй-ішіңіз бұл монетаға жете ала ма? Өзіңіз сақтаған нәрсенің мұрагерлік терезесі жоқ, өлім туралы куәлік көрсетіп жүгінетін қолдау қызметі жоқ. Бұл қорқыту емес, өзіңіз сақтауды таңдағанда осы сұрақты да қоса шешіп қойған жөн.